Efekt promieniowania jonizującego w zależności od wielkości użytej dawki

Nie tylko sama wielość dawki promieniowania jonizującego ma znaczenie w wywołaniu efektu na tkance żywej. Także sama promienioczułość danej tkanki na działanie promieniowania jonizującego odgrywa tu istotną rolę. Oznacza to, że jeżeli dana tkanka ma niski potencjał naprawy uszkodzeń, to nawet mała dawka promieniowania może wywołać efekt letalny.

W tkankach promienioczułych powstaje również więcej wad subletalnych - takich, które natychmiast nie doprowadzą do śmierci komórki, jednak dadzą o sobie znać później, w niesprzyjających okolicznościach. Subletalnych zmian powstaje w komórce bardzo wiele, wprost proporcjonalnie do kwadratu dawki. Stałemu przyrostowi dawki towarzyszy taka sama redukcja komórek przeżywających. Im większa promienioczułość tkanki, tym szybciej wraz ze zwiększeniem dawki zmniejszać się będą zasoby komórkowe. Wydolność i tempo naprawy popromiennych uszkodzeń subletalnych zależy od wysokości jednorazowej dawki, mocy dawki i przedziałów czasowych między dawkami.

Ze względu na zauważalną ilościową zależność między dawką a efektem biologicznym powstał podział na efekty stochastyczne i deterministyczne promieniowania.

Efekty stochastyczne są to konsekwencje działania promieniowania jonizującego, których prawdopodobieństwo wystąpienia jest wprost proporcjonalne do dawki. Natomiast stopień ich nasilenia nie wykazuje takich współzależności. Zalicza się tutaj głównie nowotwory i schorzenia dziedziczne. To właśnie ten typ chorób skupia największą uwagę lekarzy. Na jego podstawie można wyciągnąć wnioski o zależność między prawdopodobieństwem wystąpienia tych chorób a dawką promieniowania i ustalić dawki względnie bezpieczne.

Efekty deterministyczne warunkują wystąpienie danego objawu po osiągnięcia określonego dla niego progu granicznego, a ich nasilenie jest wprost proporcjonalne do dawki. Są to takie zaburzenia jak: zaćma, depilacja, choroba popromienna.

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Promieniowanie jonizujące » Efekt promieniowania jonizującego w zależności od wielkości użytej dawki