Odczyny popromienne

Wszystkie tkanki organizmu zasadniczo można podzielić na dwie grupy. Pierwsza grupa posiada w swoim składzie, poza dojrzałymi komórkami charakterystycznymi dla danej tkanki, pluripotencjalne komórki macierzyste mogące przekształcić się w organospecyficzne komórki każdego typu. Do typu tego należą: szpik i pochodne komórki krążące we krwi, naskórek, nabłonek układu pokarmowego, układu moczowego, jądra. Druga grupa tkanek nie posiada tych komórek, a jedynie komórki na jednakowym stopniu zróżnicowania, specyficznie dla danej tkanki. Są to: komórki tkanki łącznej, nerwowej, miąższu wątroby i nerki. Za odczyny wczesne odpowiadają tkanki pierwszego typu i adekwatnie za odczyny późne - tkanki drugiego typu. Istnieją tkanki, w których dojść może zarówno do odczynów późnych jak i wczesnych, np. błony śluzowe.

Odczyny wczesne

Za odczyny wczesne odpowiedzialne są tkanki, w których występują komórki macierzyste. Objawy pojawiają się w czasie 2-4 tygodni od wystawienia na działanie promieniowania jonizującego. Wynikają one z uszkodzenia tego typu tkanek, których cechą charakterystyczną jest szybka odnowa i obecność komórek przejściowych między komórkami pluripotencjalnymi a organospecyficznymi.

Odczyny wczesne ustępują w większości samoistnie w czasie kilku tygodni po odrodzeniu się części zniszczonych komórek, ponieważ tkanki te mają duży potencjał odbudowy. Tylko w wyjątkowych przypadkach ten typ odczynu wymaga leczenia farmakologicznego.

Odczyny późne

Odczyny późne pojawiają się od kilku miesięcy do kilku lat po wystawieniu na działanie promieniowania jonizującego. Tak długi odstęp wynika z właściwości tkanek drugiej grupy, które charakteryzują się wolnym i ograniczonym typem odnowy. Są to tkanki łatwo kumulujące wady subletalne. Te podprogowe uszkodzenia nie ujawniają się początkowo kliniczne, ale kumulowane w komórkach uczynniają się po przekroczeniu konkretnego sumarycznego progu lub po zadziałaniu innego czynnika zewnętrznego. Po przekroczeniu możliwości naprawczych komórek lub zadziałaniu czynnika wyzwalającego, zaczynają umierać. Proces ten jest przyczyną tak dużego oddalenia w czasie ujawnienia widocznych efektów promieniowania.

W mechanizmie powstawania tego odczynu kluczowym ogniwem jest uszkodzenie tarczy komórkowych danej tkanki lub narządu.

Możliwe jest, że występujące po napromieniowaniu pogorszenie unaczynienia tkanek jest również odpowiedzialne za pojawienie się odczynów późnych. Zmiany te prowadzą do zwłóknienia i niedokrwienia tkanek, co może zakończyć się ich zanikiem lub martwicą.

Czas pojawienia się odczynów oraz stopień ich nasilenia w obu rodzajach odczynów zależą od wielkości pojedynczej i całkowitej dawki promieniowania.

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Promieniowanie jonizujące » Odczyny popromienne