Środki kontrastowe rozpuszczalne w wodzie

Środki kontrastowe stosowane w rentgenodiagnostyce rozpuszczalne w wodzie dzieli się ze względu na tropizm, czyli powinowactwo do danych tkanek i narządów oraz sposób wydalania z organizmu za pomocą tych układów.

  • Środki hepatotropowe - mają powinowactwo do hepatocytów, czyli komórek wątroby i są przez nie wydzielane do żółci, a następnie do przewodu pokarmowego. Podaje się je doustnie lub dożylnie.

  • Środki urotropowe - nazwę swoją zawdzięczają wydalaniu z moczem przez nerki. Są znacznie popularniejsze od hepatotropowych środków cieniujących - znajdują zastosowanie w urografii, angiografii, czy tomografii komputerowej.

Stosowane tutaj preparaty cieniujące oparte są na bazie, jaką stanowi jod połączony z pierścieniem benzoesowym. Wymieniowe środki cieniujące, w przeciwieństwie do środków nierozpuszczalnych w wodzie, posiadają nieznaczną toksyczność i mogą wywoływać kilka działań niepożądanych. Szacuje się, że przy podawaniu śródnaczyniowym ww. środków częstość reakcji ubocznych sięga 10 proc. Nie są one jednak w większości groźne dla życia i zdrowia, czy uciążliwe. Reakcje ciężkie stanowią jedynie 0,1-0,2 proc. Najbezpieczniejsze pod tym względem są preparaty bezjonowe, niskoosmolarne.

Reakcje niepożądane przy stosowaniu środków kontrastowych

Reakcje niepożądane pojawiają się najczęściej w czasie pierwszych 20 minut, a więc przy asyście lekarzy świadomych ewentualnego niebezpieczeństwa. Są to reakcje ostre. Każda sala, w której przeprowadzane jest badanie posiada zestaw leków i przyrządów ratujących życie. W dzisiejszych czasach gwarantuje to wysokie bezpieczeństwo badania. Sporadycznie zdarza się wystąpienie opóźnionej odpowiedzi organizmu i pojawia się ona zazwyczaj w 24-48h po badaniu. Są to w większości łagodne powikłania, nie wymagające hospitalizacji. W praktyce reakcje groźne dla życia pojawiają się jeszcze w czasie pobytu w szpitalu. Jak było już wspomniane pacjent zostaje poinformowany o wszelkiego rodzaju komplikacjach i objawach jakich może się spodziewać konsekwencji badania oraz postępowaniu jakie musi podjąć, a także jednostkach do których może się udać w celu uzyskania pomocy.

Wyróżniamy reakcje anafilaktyczne i nieanafilaktyczne oraz mieszane.

Reakcje anafilaktyczne - mechanizm tych reakcji jest taki sam jak w reakcjach alergicznych - środek kontrastowy odbierany jest przez organizm jako obcy antygen, a w wyniku reakcji z przeciwciałem uwalniana jest histamina i serotonina odpowiedzialne za takie objawy jak: - zmiany skórne: pokrzywka (miejscowa lub uogólniona), świąd; - z układu oddechowego: skurcz oskrzeli, obrzęk krtani, wstrząs.

Reakcje nieanafilaktyczne - ich podłożem są przede wszystkim mechanizmy związane z bezpośrednim toksycznym działaniem związków cieniujących na komórki i tkanki narządów. Mogą powstać zmiany w objętości osocza, pod wpływem zwiększenia przepuszczalności i średnicy naczyń krwionośnych. Mogą pojawić się bóle przy wstrzyknięciu, spadek ciśnienia krwi i odpowiedź z nerwu błędnego. Zmienić może się częstość akcji serca: tachykardia, bradykardia, powstać mogą zaburzenia rytmu. Spotyka się także objawy neurotoksyczne, uszkodzenie naczyń, nudności i wymioty (chwilowe lub przedłużające się), uszkodzenie ważnych życiowo narządów: serca, naczyń i płuc.

Do sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia w przebiegu stosowania środków kontrastowych można zaliczyć drgawki, napady padaczkowe, wstrząs anafilaktyczny i zatrzymanie krążenia.

Choroby kwalifikujące pacjentów do grup zwiększonego ryzyka wystąpienia objawów niepożądanych:

- dodatni wywiadem w kierunku wcześniej przebytych reakcji anafilaktycznych,
- uczulenia, szczególnie na inne farmaceutyki w tym inne środki cieniujące,
- alergia,
- astma,
- niewydolność narządów (wątroby, nerek) i układu krążenia oraz oddechowego,
- dzieci do 10 roku życia,
- guz chromochłonny nadnerczy,
- niedokrwistość sierpowatokomórkowa,
- wole toksyczne tarczycy (przy podawaniu preparatów, w których skład wchodzi jod).

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Rentgenodiagnostyka » Środki kontrastowe rozpuszczalne w wodzie