Środki kontrastowe stosowane w rezonansie magnetycznym (MR)

Mechanizm działania środków cieniujących podawanych pacjentowi stosowanych w rezonansie magnetycznym polega na kumulacji w badanej tkance w celu wzmocnienia odbieranego sygnału lub osłabienia go. Umożliwia to uzyskanie obrazu o lepszym kontraście między tkankami oraz bardziej szczegółowe uwidocznienie patologii.

Substancje stosowane jako środki cieniujące to w głównej mierze związki gadolinu, manganu, dysprozu i żelaza. Każdy z tych pierwiastków posiada unikatową właściwość i związane z nią zastosowanie. Związki żelaza stosowane są w środkach kontrastowych negatywnych, głownie do diagnostyki zmian ogniskowych wątroby czy patologii przewodu pokarmowego. Związki dysprozu stosowane są jako środki kontrastowe negatywne w diagnostyce serca i mózgu. Związki manganu stosowane są w diagnostyce zmian ogniskowych wątroby, w odróżnieniu od związków żelaza w celu wzmocnieniu tkanek zdrowych. Związki gadolinu to najpopularniejsze ze wszystkich środki cieniujące pozytywne.

Na tej podstawie wzmacniania lub osłabiania sygnału pochodzącego z tkanek wypełnionych kontrastem powstał podział na środki pozytywne i negatywne.

Środki kontrastowe pozytywne

Środki kontrastowe pozytywne, są to związki wzmacniające (staje się jaśniejsza) sygnał pochodzący z narządu lub tkanki, którą wypełniają. Stosowane są przede wszystkim w diagnostyce chorób ośrodkowego układu nerwowego, układu mięśniowo-stawowego, serca, wątroby, nerek, nadnerczy oraz narządu rodnego. Podstawowy podział obejmuje środki zewnątrzkomórkowe i wewnątrzkomórkowe oraz kontrast do badania przewodu pokarmowego.

Środki cieniujące zewnątrzkomórkowe służą do badania przepływu tkankowego. Ich nazwa bierze się z mechanizmu działania - nie mają one właściwości wnikania do komórek, lecz swobodnej perfuzji (przepływu) przez narządy.

Wewnątrzkomórkowe środki kontrastowe wnikają do komórek wiążąc się z białkami m.in. cytoplazmatycznymi. Charakteryzują się swoistym powinowactwem do określonych typów komórek: wątrobowych (hepatocytów), nadnercza, tkanki guza, czy układu śródbłonkowo-siateczkowego. Pomimo, że to substancje zewnątrzkomórkowe wiodą prym w badaniu naczyń, środki wewnątrzkomórkowe lepiej obrazują małe naczynka i włośniczki. Środki te znajdują zastosowanie w diagnostyce guzów, zmian zapalnych i niedokrwienia. Umożliwiają określenie perfuzji tkankowej. Korzyści jakie można osiągnąć z tej techniki badania polegają również na możliwym wzmocnieniu rysunku tkanek zdrowych i uwidocznieniu granic między tkanką prawidłową, a zmianą patologiczną - pozwala to realnie ocenić wielkość guza, jego wymiary, położenie względem innych tkanek i narządów. Dzielą się na rozpuszczalne i nierozpuszczalne w wodze.

Największą popularnością cieszą się środki na bazie gadolinu. Cechują się dobrymi właściwościami fizykochemicznymi: są dobrze rozpuszczalne w wodzie, wchłaniają się łatwo z układu krążenia i przewodu pokarmowego do przestrzeni międzykomórkowych, są szybko wydalane przez nerki. Rzadko pojawiają się przy ich stosowaniu reakcje uboczne i są one zazwyczaj mało nasilone. Należą do nich bóle głowy i uderzenia gorąca.

Środki cieniujące negatywne

Środki te osłabiają sygnał biegnący z tkanki w której się znajdują, oznacza to, że na obrazie będą one ciemniejsze od tkanek otaczających. Należą do nich superparamagnetyki oraz ferromagnetyki, będące związkami na bazie żelaza. Podział tych związków jest podobny do środków kontrastowych pozytywnych. Dzieli się je na zewnątrzkomórkowe, wewnątrzkomórkowe i służące do badania przewodu pokarmowego. Środki cieniujące wewnątrzkomórkowe mogą wykazywać powinowactwo do hepatocytów, komórek układu siateczkowo-śródbłonkowego, do węzłów chłonnych lub do antygenów.

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Rezonans magnetyczny » Środki kontrastowe stosowane w rezonansie magnetycznym (MR)