Wczesne skutki napromieniowania promieniowaniem jonizującym

Do wczesnych reakcji popromiennych zalicza się objawy występujące do 90 dni po przeprowadzeniu badania. Nie są to zmiany trwałe, przez co zazwyczaj nie są groźne. Siła wystąpienia reakcji zależy od promienioczułości tkanki i wielkości napromieniowanego obszaru. Natomiast promienioczułość tkanek zależy od liczby niezróżnicowanych komórek w tkance, stopnia aktywności i szybkości proliferacji.

Jeżeli obszar napromieniowania dotyczy całego organizmu (rzadkie przypadki, zazwyczaj wypadki i tragedie jak wybuchy atomowe) to również objawy są uogólnione. Należą do nich: wymioty, brak łaknienia, biegunka, utrata włosów, objawy skórne jak wybroczyny.

Przy dużych dawkach zostaje uszkodzony układ krwiotwórczy ze zniszczeniem prekursorów wszystkich rodzajów krwinek oraz zmniejszeniem ich całkowitej liczby na wszystkich stadiach rozwoju. Taki obraz objawów nazywany jest zespołem szpikowym.

Pełny obraz choroby popromiennej ma swój charakterystyczny przebieg. Najpierw pojawiają się objawy jelitowe jak biegunka i wymioty, później pojawiają się stolce ze świeżą krwią, co jest wynikiem krwotoków tkankowych oraz zaburzeń gospodarki wodnej. Gdy do wymienionych objawów dołącza się zespół szpikowy następuje załamanie odporności, liczne zakażenia i wyniszczenie organizmu.

Dawki tak duże jak 10 Gy powodują zespół jelitowy, który objawia się brakiem łaknienia, sennością, biegunką, wysoką temperaturą i odwodnieniem. Objawy brzuszne spowodowane są zanikiem kosmków jelitowych oraz powstawaniem licznych wybroczyn w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Tutaj również dochodzi do zmiany obrazu krwi, przy czym największy deficyt dotyczy krwinek białych. Po tak dużej dawce w wyniku powikłań i wyniszczenia śmierć następuje po kilku dniach.

Dawka przewyższająca 50 Gy może wywołać zespół mózgowo-naczyniowy. Na jego obraz składa się w następującej po sobie kolejności: apatia, zaburzenia równowagi, ataksja, wymioty, biegunka, skurcze mięśniowe aż do drgawek, śpiączki i śmierci po kilku godzinach. Nazwę swoją zespół ten bierze od patomechanizmu w jakim powstają wymienione objawy. Powodem tych symptomów są zmiany zapalne naczyń mózgowych i obrzęk mózgu.

Przy ograniczonym, małym napromieniowaniu narządów mogą wystąpić inne miejscowe objawy z wymienionych narządów i układów:
- skóra - rumień, złuszczanie, owrzodzenia,
- przewód pokarmowy - zapalenie błony śluzowej, owrzodzenia, rumień,
- płuca - zapalenie, zwłóknienie,
- serce - zapalenie osierdzia,
- wątroba - zapalenie, powiększenie, wodobrzusze, pogorszenie przebiegu innych chorób miąższowych,
- pęcherz moczowy - zapalenie, owrzodzenia,
- mózg - demielinizacja włókien nerwowych,
- nerwy obwodowe - parestezje, zaburzenia czucia i ruchu.

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Promieniowanie jonizujące » Wczesne skutki napromieniowania promieniowaniem jonizującym