Źródła promieniowania jonizującego

Źródła wszelkiego promieniowania jonizującego na ziemi można podzielić na zależne i niezależne od człowieka.

Źródła promieniowania zależne od człowieka

Promieniowanie będące wynikiem działania człowieka to: procedury medyczne (diagnostyczne i terapeutyczne), przemysł, badania naukowe oraz inne zastosowania użytkowe. Ekspozycja związana z działaniami medycznymi jest odpowiedzialna za narażenie ok. 65 proc. populacji na działanie promieniowania, z czego większość stanowią techniki obrazowania bazujące na RTG. Zarówno oddziaływanie związane z przemysłem, jak i badaniami naukowymi jest bardzo małe. Wszelkiego rodzaju izotopy, radiografia przemysłowa, cyklotrony i akceleratory zaopatrzone są w osłony własne, bariery pomieszczeń etc., które zmniejszają do minimum ekspozycję społeczeństwa z racji zastosowania tych urządzeń. Dawka efektywna pochodząca z tych źródeł wynosi średnio 1 mSv na rok, co wynosi około 40 proc. dawki z tła naturalnego.

Teoretycznie produkty codziennego użytku, takie jak telewizory, magnetowidy oraz urządzenia elektryczne stanowią potencjalne źródło promieniowania. Jednak w praktyce ich obudowy i zabezpieczenia sprowadzają siłę tego oddziaływania niemal do zera.

Źródła promieniowania niezależne od człowieka

Wszystkie źródła promieniowania niezależnego od człowieka zalicza się do tzw. naturalnego promieniowania tła. Nazwę swoją berze ono od jednej charakterystycznej cechy - niezależnie jakie jest jego pochodzenie towarzyszy ono nam przez cały czas trwania wszechświata, a więc niezależnie od rozwoju ziemskiej cywilizacji ani naszej eksploatacji planety czy innych działań. Składa się na nie: promieniowanie ziemskie, promieniowanie kosmiczne, promieniowanie z ciała ludzkiego.

  • Promieniowanie ziemskie jest to promieniowanie wynikające z właściwości radionuklidów wchodzących w skład skorupy ziemskiej. Czasy połowicznego rozpadu pierwiastków radioaktywnych wchodzących w skład kuli ziemskiej, takich jak uran czy tor, wynosi miliony lat. Jest to naturalny przebieg tworzenia planet i jako mieszkańcy ziemi musimy pogodzić się z tym nieuniknionym procesem i jego konsekwencjami.

    Nie wszystkie rejony geograficzne cechują się takim samym promieniowaniem. Stopień jego nasilenia zależy od składu chemicznego gleby i skał w skorupie ziemi na danym obszarze.

  • Promieniowanie kosmiczne, którego źródłem tego promieniowania są pozaziemskie procesy tworzenia pierwiastków radioaktywnych, promieniowanie z planet na wzór własnego oddziaływania Ziemi. Za ten rodzaj oddziaływania odpowiedzialne są cząstki elementarne, fotony oraz inne mało poznane cząstki o bardzo małej masie emitowane przez wszystkie układy we wszystkich galaktykach, przy czym oczywiście siła tego oddziaływania zależy od odległości od Ziemi. Z tego względu największy udział ma promieniowanie emitowane przez nasze Słońce.

    Jako planeta posiadamy ochronną atmosferę ziemską, która w pewnym sensie jest filtrem dla zewnętrznego oddziaływania. Dlatego też intensywność tego oddziaływania wzrasta wraz z wysokością nad poziomem morza, czyli zmniejszaniem odległości między odbiorcą a powierzchnią atmosfery. Siła tego promieniowania jest także różna w zależności od szerokości geograficznej. Wzrasta ona w kierunku bieguna północnego. Przyczyną tego zjawiska jest naturalne odchylenia cząstek wynikające z działania pola magnetycznego Ziemi. Oznacza to, że atmosfera na biegunie północnym jest niejako przerzedzona.

  • Promieniowanie od radionuklidów znajdujących się w ciele ludzkim. W ciele ludzkim można znaleźć szereg pierwiastków, które emitują pewne promieniowanie jonizujące. Do najważniejszych z nich należą: 40 K, 3H, 14C, 226Ra, 210Po. W ciągu całego życia w procesach anabolizmu i katabolizmu są wbudowywane do komórek organizmu z przyjmowanego „zanieczyszczonego” powietrza, wody czy żywności pochodzącej z ziemi. Można użyć sformułowania, że „najadamy” się ziemskiego promieniowania.

Paulina Krawczyk

• "Podstawy diagnostyki radiologicznej" W.E. Brant, C.A. Helms, wyd. Medipage (I-IV)
• "Radiologia. Diagnostyka obrazowa." B. Pruszyński. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

radiologia24.pl » Promieniowanie jonizujące » Źródła promieniowania jonizującego